วันมาฆบูชา เป็นวันสำคัญทางพุทธศาสนาวันหนึ่ง ซึ่งตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 3 (ประมาณสับดาห์สุดท้ายของเดือนกุมภาพันธ์ หรือไม่ก็ต้นเดือนมีนาคม )
วันนี้เป็นวันที่มีการประชุมครั้งใหญ่ (จาตุรงคสันนิบาต) อันมีความมหัศจรรย์ 4 ประการ ในครั้งพุทธกาล กล่าวคือ
- ภิกษุจำนวน 1,250 องค์มาจากที่ต่างๆกันเพื่อสักการะ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่เวฬุวันวิหาร ในกรุงราชคฤห์ เมืองมคธ แต่ละองค์ก็เดินทางมาเอง โดยมิได้มีการนัดหมายกันล่วงหน้าแต่ประการใด
- พระภิกษุทั้งหมด ล้วนแต่เป็นผู้ได้บรรลุพระอรหันต์แล้วทุกๆองค์
- พระภิกษุเหล่านั้น ล้วนเป็นเอหิภิกขุอุปสัมปทา คือ พระพุทธเจ้าทรงบวชให้ทั้งสิ้น
- ในวันนั้นเป็นวันเพ็ญเดือนมาฆะในเย็นวันนั้น พระพุทธเจ้าทรงถือ โอกาสนี้ แสดงโอวาทนี้ แสดงโอวาทปาติโมกข์ ซึ่งมีใจความ อันเป็นหลัก ของพระพุทธศาสนา กล่าวคือ ทำแต่ความดี ไม่ทำความชั่วและ ทำจิตให้บริสุทธิ์
พิธีทำบุญวันมาฆบูชานี้ ไม่ปรากฎหลักฐาน ว่ามีมา ในสมัยใด อย่างไรก็ตาม ก็ได้มีหลักฐานในพระราชพิธีสิบสองเดือน พระราชนิพนธ์ ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าอยู่หัว กล่าวไว้ว่า"ในอดีต มาฆบูชานี้แต่เดิมไม่เคยทำกัน เพิ่งเกิดขึ้นในแผ่นดิน พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าอยู่หัว " รัชกาลที่ 4 ทรงเห็น ความสำคัญ ของวันมาฆะ จึงโปรดให้ให้มีพระราชพิธีประกอบการ ขึ้นใน วัดพระศรีรัตรนศาสดาราม ในปี พ.ศ. 2394 และ กระทำสืบไปตลอดกาล ต่อๆมา พิธีในวันนี้ ก็ได้แพร่หลาย และ ประกอบพิธีกัน ทั่วราชอาณาจักร วันนี้ประกาศ ให้เป็นวันหยุด ทางราชกาลด้วย เพื่อให้ประชาชน จากทุกสาขาอาชีพได้ไปวัด เพื่อทำบุญกุศล และ ประกอบกิจกรรมทางศาสนา ในตอนเช้า และเข้าร่วมพิธีเวียนเทียน ในตอนค่ำอีกด้วย
ในขณะเดียวกัน เนื่องในโอกาส อันเป็นมงคลนี้ พระบาทสมเด็จเจ้าอยู่หัว ก็จะ ทรงเสด็จไปประกอบพิธีทางศาสนา ที่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม และ ต่อมา ก็จะทรงนำ เหล่าพสกนิกรประกอบพิธีเวียบเทียน จัดขึ้นภายในวัด พระแก้วนี้ด้วย
ความจริงแล้ว พิธีเวียนเทียน นี้จะประกอบในเวลาใดก็ได้ แล้วแต่ ความสะดวกของประชาชน อาจจะเป็น ตอนเช้าหรือตอนเย็นก็ได้ อย่างไรก็ตามในกรุงเทพมหานคร โดยปกตินิยมจัด ให้มีขึ้น ในตอนเย็น เวลาประมาณ 22.00 น. และ ขบวนเวียนเทียนนี้ ก็จะมีพระสงฆ์เป็นผู้นำ
โดยทั่วไปแล้ว ชาวพุทธส่วนใหญ่ไม่ค่อยรู้ความสำคัญของวันนี้ ดังนั้น จำนวนประชาชนที่เข้าร่วมในพิธีจึงมีน้อยกว่าวันอื่นๆ เช่น วันวิสาขบูชา หรือ อาสาฬหบูชา แม้กระนั้นวันมาฆบูชาก็ยังมีความสำคัญต่อชาวพุทธทั้งหมดอยู่ดีนันเอง
